EtnoMet eta Aroaren berbaroak

Gure arbasoek eguraldiaz zekiten 5 gauza harrigarri  Gaur egun, eguraldia nolakoa izango den jakin nahi dugunean, poltsikora joaten gara. Sakelako telefonoa atera, aplikazio bat ireki, eta berehalakoan daukagu erantzuna: tenperatura, haizearen abiadura, euri-probabilitatea... Datu zehatzak eta hotzak, sateliteek eta algoritmoek kalkulatuak. Erosoa da, zalantzarik gabe, baina prozesu horretan zerbait galdu dugu bidean: naturarekin genuen harreman zuzena, behaketan eta esperientzian oinarritutako jakituria sakona. Gure arbasoek ez zuten aplikaziorik, baina bazuten tresna are boteretsuago bat: hizkuntza bera. Euskarak, mendeetan zehar, eguraldiaren ñabardura txikienak deskribatzeko hitz-altxor ikaragarria metatu du. Hitz horiek ez dira izen soilak; mundua ikusteko eta ulertzeko modu baten isla dira, naturaren fenomeno bakoitzari arreta handiz begiratzen zion kultura baten ondarea. Hitz bakoitza leiho txiki bat da gure arbasoen mundura. Blog sarrera honetan, altxor linguistiko horren b...

Denok dugu buruan elurraren irudi bat: paisaia zuri, isil eta magikoa. Baina Euskal Herrian, fenomeno bakar horrek hamaika aurpegi eta dozenaka izen ditu. Gure arbasoek zerutik erortzen zen maluta bakoitzari begiratu eta hitz berezi bat oparitu zioten, bakoitza bestea baino poetikoagoa. Artikulu honetan ez dugu elurraz bakarrik hitz egingo; naturarekin genuen harremanaren mapa galdu bat argitara aterako dugu, elurraren hizkeran ezkutatuta dagoena. Presta zaitez elurra gure arbasoen begiekin ikusteko. 1. Uste baino askoz gehiago: 50 izen baino gehiago maluta bakarrarentzat Datu nagusia harrigarria da: Euskal Herriko 200 herri baino gehiagotan elur-maluta izendatzeko 50 hitz desberdin baino gehiago dokumentatu dira. Ez gara ari ahoskera-aldaera txikiei buruz soilik, baizik eta tokian tokiko kultura eta mundu-ikuskera islatzen duten hitz erabat ezberdinei buruz. Aniztasun hori eskualde handitan antolatzen da, hitz-familia nagusiak sortuz. Esaterako, mataza Gipuzkoako eta Bizkaiko barneald...