The concentric architecture of the Basque weather lexicon: A cognitive-cultural analysis

 

The concentric architecture of the Basque weather lexicon: A cognitive-cultural analysis

 ABSTRACT: This article analyses the Basque ethnometeorological lexicon as a motivated system, challenging the view of language as arbitrary signs. Using an integrated framework of Embodied Cognition, Cultural Cognition, Usage-Based Linguistics and the Concentric Theory of Lexical Creation, it examines how this vocabulary arises from perception, culture and communication. A cognitive-structural analysis reveals a highly organised lexicon structured in six concentric circles of metaphorical creation, radiating from the human body to material culture, food, animals, mythology and religion. The lexicon is profoundly iconic, featuring extensive onomatopoeia, and exhibits high granularity, reportedly distinguishing over twelve types of rain. These findings support a moderate linguistic relativity, suggesting that the lexicon actively shapes a community’s environmental perception. We conclude that such specialised vocabularies are dynamic archives, preserving traditional ecological knowledge and embodying unique ways of constructing reality. 

Laburpena

Artikulu honek euskal etnometeorologiako lexikoa aztertzen du, hizkuntza etiketa arbitrarioen bilduma gisa ikusteko ikuspegi tradizionalari erronka egiten dion sistema konplexu eta bultzatutzat. Oinarri teoriko integratu baten bidez, lau zutabe nagusi batzen ditugu— Gorpuztutako kognizioa, Kognizio kulturala, Erabileran oinarritutako hizkuntzalaritza eta Lexiko-sorkuntzaren teoria kontzentrikoa —euskal eguraldiaren lexiko berezia pertzepzio, kultura eta komunikazioaren arteko elkarrekintza dinamikotik nola sortzen den azaltzeko. Analisi kognitibo egituratu baten bidez, sei zirkulu zentrokideetako lexiko oso antolatua agerian geratu da: gorputzetik kanporantz zabaltzen da, kultura materialera, janarira, animalietara, mitologiara eta erlijiora metaforikoki. Lexikoak ikonotasun handia erakusten du, bereziki onomatopeia erabilera zabalari esker, eta kontzeptuen bereizketa handia du: euskarak hamar euri mota baino gehiago bereizten omen ditu. Ondorioek hipotesi erlatibista linguistikoaren bertsio moderatu bat babesten dute, lexikoak komunitate baten pertzepzioa eta inguruarekiko harremana ez baino islatzen, era aktiboan eratzen duela iradokiz. Euskal eguraldi lexikoa bezalako hiztegi bereziak artxibo bizidun eta dinamikoak direla ondorioztatzen dugu, ezagutza ekologiko tradizional baliotsua gordetzen dutenak eta errealitatea era desberdinean eraikitzeko bideak islatzen dituztenak.