EtnoMet (Aroaren berbaroak)

2004ko azaroaren 1ean sortua. Eguraldiaren gainean mintzatzeko gunea: zer-nolako ikuspegia daukan herriak eguraldiarekiko, zein hitz erabiltzen den ahozko euskaran fenomeno atmosferiko jakinak izendatzeko. Sasoi edo egun batzuetan dagoen eguraldiaren aitzakian, iruzkinak egiteko herri-gunea.

2008/09/23

Ihartzea

http://www.appletreegallery.net/Ready%20Golden-Autum-ready%20copy.jpg
Iva Prince. "Golden Autumn"

Udagoienak bete-betean atzeman gaitu. Euskal Herrian egunotan euria urri egin badu ere, Iberiar Penintsulako beste zenbait bazterretan letro egin bide du euria. "Aditu"-en arabera, iazko udazkenaren kidekoa izango dugu, nonbait, epeltxoa eta lehorra. Kontu hori ez da bart arratsaldekoa, ez horixe! Horrelako egoera hilabeteetan ez ezik -agorrila, urria...- urtaroetan ere islatzen da nabarmen. Adibidez, hiru aldaera dauzkagu -iartze, igartze eta ihartze- behinolako eta oraingo udazkenaren izaera azaleratzen dutenak. Hona hemen aipuak:


iartze: Lapurtera. (Lhande). Hiztegia.

igartze: Belhartzea (ganbiatzen da) udara, uda igartzera, igartzea negura. Haraneder. Philotea, 393 or.

ihartze: Aroen izenak dire belhartzea, uda, igartzea edo larrazkena eta negia. (J. Etcheberry). (Duvoisin). Hiztegia.



ihar: "Hezea ez dena, bizitasuna galtzeraino lehortu dena".

Beraz, badirudi aro kontuetan egunero sutautsa asmatzen gabiltzala, baina, ez. Gure arbasoek ondo asko zekiten nolakoa izaten zen udagoiena, udaren goren-gorena, alegia. Bizitasuna galtzeraino helduko ote gara?


5 Comments:

  • At 15:40, Anonymous Kristina said…

    Hara, udazkena heldu eta iritsi naiz ni ere! Bai irudi bitxia, Kepa, nondik ateratzen dituzu? Museoren batean dago koadro hori?
    Ematen du ipuin bilduma bateko azala dela, edo Txanogorritxoren istorioan agertzen den paisaia hori, edota Printzeak zeharkatu behar zuen basoa bere maitearengana joateko! Antzerki baterako edota txotxongiloentzako eszenatoki apropos-aproposa dela irudizen zait! Bai bitxia!

    P.S.: "Ürrieta" hitza jaso duzu, Kepa?

     
  • At 16:06, Blogger Kepa Diegez said…

    Aspaldiko, kristina!
    Ba, irudiak topatzeko araka eta araka ibiltzen naiz Googlen. Egia da zuk diozuna, ipuinekoa ematen du irudiak. Ahalegintzen naiz irudia testua bezain erakargarria izan dadin.
    "Urrieta" badut jasoa, baina "ürrieta", ez. Non erabiltzen da, Kristina?

     
  • At 16:52, Anonymous Kristina said…

    M, zure galderari erantzungo diot, Kepa, baina zehaztapen gehiago behar baduzu, itxaron beharko duzu: Bardozen.
    A, eta kontuan hartu nahiko agerpen bitxia dela!

     
  • At 16:53, Anonymous Kristina said…

    Eta zure "urrieta", nondik hartu duzu?

     
  • At 17:09, Blogger Kepa Diegez said…

    URRIETA:"Urriari zonbaitek erraiten diote urrieta edo urrila" Gure Almanaka, 1951, 7.

    URRIETA N-Erronkari. "Urteko laur estazioniak dra, negiua, bedatsia, udda eta urrieta" Mendigatxa Euskera, 1957, 146.

    Zure "ürrieta" udazkena ote da?

     

Argitaratu iruzkina

<< Home

 
Contador gratis contadorplus.com -----------------------------------------------------------------