Mezuak

"Iparra bebil eta mendebala bego, hegoa gero"

Irudia
  Euskal eguraldiaren sekretua aro-atsotitz zahar batean gordeta: inoiz otuko ez litzaizkizukeen hiru gako : Inoiz galdetu diozu zeure buruari zergatik den hain aldakorra eta zirraragarria Euskal Herriko eguraldia? Nola da posible egun batean beroki lodi batek justu babestea eta hurrengoan mahuka motzetan ibiltzea, udaberria betiko balitz bezala? Badirudi gure klimak ez diola inolako logikarik jarraitzen, kaos hutsaren menpe dantzan dabilela, egunero ezusteko berri bat eskainiz. Baina, eta kaos horren atzean ezkutuko ordena zientifiko bat balego? Pentsa une batez gure arbasoek, guk baino tresna gutxiagorekin, eguraldiaren portaera ulertzeko giltza bat aurkitu zutela. Jakituria hori ez dago formula konplexuetan, aro-atsotitz edo esaera zahar xume batean baizik; gure klimaren sekretu nagusia gordetzen duen esaldi labur eta dotore batean. 1. Gakoa: gure eguraldiak arau zehatz bati jarraitzen dio Euskal Herriko eguraldi-aldaketek, ausazkoak eta bat-batekoak diruditen arren, prozesu log...
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »

Hego haizea... baina hotza? Ezagutu Euskal Herriko fenomeno meteorologiko bitxia

Irudia
Euskal Herrian bizi garenok ondo dakigu: "hego haizea" entzuten dugunean, berehala pentsatzen dugu berotan, tenperatura atseginetan eta mendira joateko egun ezin hobean. Baina, eta esango banizu hego haize mota bat dagoela, izenaz hegoaldekoa izan arren, batere berotasunik ekartzen ez duena, eta batzuetan hotza ere izan daitekeena? Badirudi gure eguraldiak ere badituela bere sekretuak. Hego haize zuria: izenak engainatzen duenean Fenomeno bitxi honek badu bere izena, eta bere nortasun sekretua agerian uzten du: hego haize zuria. Izenak kontraesana dirudien arren, bere jatorriak dena argitzen du. Haize hau ez da Afrikan sortu eta penintsula hegoaldetik iparraldera zeharkatzen, gure ohiko hego haize beroak bezala. Aitzitik, goi-latitudeetatik dator, eta bere ibilbidean bira bat egin ondoren, hego-mendebaldeko norabidetik iristen da guregana. Zergatik da hotza? Haren bidaiaren gakoa Orduan, zerk egiten du desberdin? Zergatik ez digu espero dugun berotasuna ekartzen? Erantzuna be...
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »

Urtarrilak dioskuna: esaera zaharretan gordetzen den jakinduria

Irudia
  Urtea hasten denean, isiltasun zuri batek hartzen du maiz gure paisaia, eta isiltasun horretan, etorkizunari buruzko galderak ernetzen zaizkigu. Zer ekarriko du ziklo berriak? Bide onetik ote goaz? Gure arbasoek, naturaren hizkuntza ederki zekitenek, ez zuten kristalezko bolarik behar erantzunak bilatzeko; aski zitzaien urtarrileko zeruari, lurrari eta haizeari erreparatzea. Urteko lehen hilabetea ez zen soilik denboraren igarotzea, urte osoaren iragarpen bat baizik, biziraupenerako ezinbesteko gida. Murgil gaitezen, bada, haien jakiturian, esaera zaharretan gordetako seinaleetan, eta deskubri dezagun zer esaten digun urtarrilak etorriko denaz. 1. Hotza, neguaren bihotza eta ikazkinaren poza Esaera zahar gehienek bat egiten dute ideia nagusi batekin: urtarrila hotza izatea seinale ona da, negua bere bidetik doanaren adierazle garbia. Hilabete hotz batek negu "normal" eta osasuntsu bat iragartzen zuen, naturaren zikloak errespetatzen zituena. Horixe da, hain zuzen ere, ...
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »

"Denboralea" ez da beti denboralea

Irudia
  Ekaitzetatik haratago: 'Denborale' hitzaren lau esanahiak Sarrera: ekaitza baino askoz gehiago Seguru zaude "denborale" hitzaren esanahi osoa ezagutzen duzula? Gehienok ekaitz bortitzekin lotzen dugun hitz honek —eta bere aldaera ederrek, hala nola denboral, denboale, denborala edota denporale — uste baino altxor gehiago gordetzen ditu bere baitan. Artikulu honetan, hitz bakar honen lau alderdi desberdin aztertuko ditugu, geure hizkuntzaren bihotzera doan aurkikuntza linguistiko txiki batean murgiltzera gonbidatuz. Prest? 1. Guztiok ezagutzen dugun esanahia: ekaitz basa Hasteko, esanahirik ohikoena dugu: denboralea , ekaitz gogorra da, bereziki itsasoan gertatzen dena. Irudi indartsua da, gure hiztegian ondo errotua. Izan ere, iturriek diotenez, esanahi honekin gutxienez XVIII. mendearen erdialdetik dokumentatuta dago hegoaldeko autoreen idatzietan, bereziki gipuzkoarrenetan. Etxabuk bere denporalea aldaeran ezin hobeto islatzen du irudi hori: " Aita itxasoan z...
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »

Tenperaturatik harago: euskarak hotza nola bizi duen

Irudia
  Negua iristen denean, ohikoa da "hotz handia egiten du" esaldia entzutea. Baina, pentsatu duzu inoiz euskarak zenbat modu dituen hotz hori deskribatzeko, sentitzeko eta bizitzeko? Post honetan, euskarak hotzaren inguruan duen aberastasun lexiko harrigarria aztertuko dugu, gure kulturaz eta inguruneaz erakusten digun guztia ulertzeko. 1. Ñabarduren garrantzia: freskura tik hozkirri ra Euskarak ez du "hotz" hitz bakarra erabiltzen; aitzitik, sentsazio eta hainbat egoera  deskribatzeko hitz espezifiko ugari ditu. Horrek erakusten du gure hizkuntzak inguruneko aldaketa txikienak ere jasotzeko duen gaitasuna. Ez da gauza bera goizeko freskotasun atsegina eta hezurretaraino sartzen den hotz zorrotza. • Freskura : Goizeko edo ilunabarreko freskotasun atseginari egiten dio erreferentzia, oraindik hotz bihurtu ez den sentsazio horri. Joxe Landak dioen bezala: "Goizean freskura pixka bat egongo da". • Hozgiro : Ez du tenperatura bakarrik deskribatzen, baizik ...
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »

Eguraldiaz mintzatzea, kultur jarduera

Irudia
  https://doi.org/10.35462/flv140.1 Aroaz mintzatzea, eguneroko jarduera, ez da hutsala: kultur ekintza aparta da, hiztunak bere baitan dauzkan hizkuntza- eta kultura-tresna guztiak abian jartzen baititu, zenbaitetan oharkabean, baina beste zenbaitetan ohartuki. Hori azaltzeko, lehendabizi, kulturaren kontzeptuaren nondik norakoaz jabetzeaz gain, hizkuntzaren eta kulturaren uztardura zertan den adierazten da, etnolinguistikaren ildoa egokiena dela ikertzeko agertuz. Jarraian, azaltzen da eguraldia hizpide izanda hiztunen adimen-begiak nolako nozioak sortu dituen. Sailkapen etnolinguistikoan ematen da jasotako ter-mino guztien berri, alderdi kulturala eta kognitiboa kontuan harturik. Azkenik, zenbait ondorio plazaratzen dira. Gako hitzak: eguraldia; lexikoa; etnolinguistika; kultura; kognizioa.
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »

Gure arbasoen eguraldi-sekretuak: urte osoko eguraldia nola iragarri

Irudia
Gaur egungo munduan, eguraldiari antz hartzeko sakelako telefonoaren aplikazioari begiratu besterik ez dugu egiten. Sateliteek eta superordenagailuek hurrengo orduetarako edo egunetarako iragarpen zehatzak ematen dizkigute. Baina, zer gertatuko litzateke urte osoko eguraldia urtarrileko lehendabiziko 12 egunetan soilik iragarri ahal izango balitz? Ideia probokatzaile hau ez da fantasia hutsa, gure arbasoen herri-jakinduriaren muinean dagoen sinesmen sakon bat baizik. Post honetan, euskal kulturan eta haratago tradizio horrek gordetzen dituen sekretu harrigarriak ezagutzera gonbidatzen zaituztet. 1. Oinarrizko araua: egun bat, hilabete bat Metodo honen funtsa, bere muinean, logika sinboliko dotore batean datza: urtarrileko lehen hamabi egunetako eguraldiak urteko hamabi hilabeteetakoa iragartzen du. Araua zuzena da: egun bakoitzari hilabete bat dagokio. Adibidez, "urtarrilaren 2an euria bada, otsaila (2. hilabetea) euritsua izango da". Euskal Herrian, tradizio honek hainbat iz...
Argitaratu iruzkina
Gehiago irakurri »