EtnoMet eta Aroaren berbaroak

1. Sarrera: Begirada bat zerura gure arbasoen begiekin Gaur egun, poltsikoko pantailari begiratu ohi diogu bihar aterkia beharko dugun asmatzeko. Alabaina, belaunaldi askotan zehar, euskaldunon "meteo-aplikazioa" zeruaren sabaia eta naturaren elementuak izan dira. Gure arbasoek eguraldia irakurtzeko premia bizia zuten, eta behaketa fin horren ondorioz, hiztegi kromatiko aberats, zehatz eta, sarritan, poetikoa garatu zuten. Koloreek, pigmentu hutsak izatetik haratago, zeruaren eta lurraren arteko elkarrizketa kodetzen zuten, gure mundu-ikuskera zaharrenaren esanahi harrigarriak gordez. 2. Gorria: Intentsitatearen, biluztasunaren eta iragarpenen kolorea Euskal filologian, "gorri" adjektiboak gaur egun dugun esanahia baino askoz zabalagoa zuen behiala. Antzina, horitik hasi eta marroirainoko espektroa hartzen zuen; horregatik esaten diegu oraindik teilatu gorria, bizar gorria edo ile gorria, nahiz eta kolore horiek berez teila-kolorekoak edo laranja-horixkak izan. Bain...

  Euskal eguraldiaren sekretua aro-atsotitz zahar batean gordeta: inoiz otuko ez litzaizkizukeen hiru gako : Inoiz galdetu diozu zeure buruari zergatik den hain aldakorra eta zirraragarria Euskal Herriko eguraldia? Nola da posible egun batean beroki lodi batek justu babestea eta hurrengoan mahuka motzetan ibiltzea, udaberria betiko balitz bezala? Badirudi gure klimak ez diola inolako logikarik jarraitzen, kaos hutsaren menpe dantzan dabilela, egunero ezusteko berri bat eskainiz. Baina, eta kaos horren atzean ezkutuko ordena zientifiko bat balego? Pentsa une batez gure arbasoek, guk baino tresna gutxiagorekin, eguraldiaren portaera ulertzeko giltza bat aurkitu zutela. Jakituria hori ez dago formula konplexuetan, aro-atsotitz edo esaera zahar xume batean baizik; gure klimaren sekretu nagusia gordetzen duen esaldi labur eta dotore batean. 1. Gakoa: gure eguraldiak arau zehatz bati jarraitzen dio Euskal Herriko eguraldi-aldaketek, ausazkoak eta bat-batekoak diruditen arren, prozesu log...

 

Euskaltzaindiak egindako lan eskerga eta sakon honen berri ematen hasiko gara. Hasteko, eguraldi berba nola esaten den gure hizkeretan.  Hiru hitz nagusi ditugu: aro , denbora eta eguraldi ; horretaz gain, bedaro , giro eta sasoi .

Aroari antzemateko atsotitzetan, horixe jaso dugu berehalakoa eta interesgarria delakoan. Horren arabera, abenduaren 26, 27, 28, 29, 30 eta 31 egunetako eguraldiari erreparatu beharrean gaude geurtzekoa zelakoa izango den jakiteko. Euskal Herri osoa aintzat hartzea oso gaitza denez gero, Deustualde ingurukoaz baliatuko gara ea atsotitza betetzen denetz. Abenduak 26 : goizaldean euri apur bat, hozkirri antzean eta egunaren barruan ateri eta epelerantza. Arratsean, ostera ere, fresko samar eta haizea harrotu nahian : urtarrila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 27 : goizaldean 8 gradu, ateri eta lainoturik. Egunaren barruan, gehienbat lainotuta, epel eta batzuetan eguzkia herabeti. Arratsean, haize apur bat eta epel antzean, 12-13 gradu: otsaila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 28 : goizaldean 8 gradu, oskarbi eta behe-lainotxoa. Egunaren barruan, gehienbat oskarbi eta epel, 14-15 gradu. Arratsean, hego-mendebala harroxko eta epel antzean, 12-13 ...

Aroari antzemateko atsotitzetan, horixe jaso dugu berehalakoa eta interesgarria delakoan. Horren arabera, abenduaren 26, 27, 28, 29, 30 eta 31 egunetako eguraldiari erreparatu beharrean gaude geurtzekoa zelakoa izango den jakiteko. Euskal Herri osoa aintzat hartzea oso gaitza denez gero, Deustualde ingurukoaz baliatuko gara ea atsotitza betetzen denetz. Abenduak 26 : goizaldean euri apur bat, hozkirri antzean eta egunaren barruan ateri eta epelerantza. Arratsean, ostera ere, fresko samar eta haizea harrotu nahian : urtarrila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 27 : goizaldean 8 gradu, ateri eta lainoturik. Egunaren barruan, gehienbat lainotuta, epel eta batzuetan eguzkia herabeti. Arratsean, haize apur bat eta epel antzean, 12-13 gradu: otsaila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 28 : goizaldean 8 gradu, oskarbi eta behe-lainotxoa. Egunaren barruan, gehienbat oskarbi eta epel, 14-15 gradu. Arratsean, hego-mendebala harroxko eta epel antzean, 12-13 gr...

Aroari antzemateko atsotitzetan, horixe jaso dugu berehalakoa eta interesgarria delakoan. Horren arabera, abenduaren 26, 27, 28, 29, 30 eta 31 egunetako eguraldiari erreparatu beharrean gaude geurtzekoa zelakoa izango den jakiteko. Euskal Herri osoa aintzat hartzea oso gaitza denez gero, Deustualde ingurukoaz baliatuko gara ea atsotitza betetzen denetz. Abenduak 26 : goizaldean euri apur bat, hozkirri antzean eta egunaren barruan ateri eta epelerantza. Arratsean, ostera ere, fresko samar eta haizea harrotu nahian : urtarrila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 27 : goizaldean 8 gradu, ateri eta lainoturik. Egunaren barruan, gehienbat lainotuta, epel eta batzuetan eguzkia herabeti. Arratsean, haize apur bat eta epel antzean, 12-13 gradu: otsaila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 28 : goizaldean 8 gradu, oskarbi eta behe-lainotxoa. Egunaren barruan, gehienbat oskarbi eta epel, 14-15 gradu. Arratsean, hego-mendebala harroxko eta epel antzean, 12-13 g...

Aroari antzemateko atsotitzetan, horixe jaso dugu berehalakoa eta interesgarria delakoan. Horren arabera, abenduaren 26, 27, 28, 29, 30 eta 31 egunetako eguraldiari erreparatu beharrean gaude geurtzekoa zelakoa izango den jakiteko. Euskal Herri osoa aintzat hartzea oso gaitza denez gero, Deustualde ingurukoaz baliatuko gara ea atsotitza betetzen denetz. Abenduak 26 : goizaldean euri apur bat, hozkirri antzean eta egunaren barruan ateri eta epelerantza. Arratsean, ostera ere, fresko samar eta haizea harrotu nahian : urtarrila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 27 : goizaldean 8 gradu, ateri eta lainoturik. Egunaren barruan, gehienbat lainotuta, epel eta batzuetan eguzkia herabeti. Arratsean, haize apur bat eta epel antzean, 12-13 gradu: otsaila horrelakoxea izango bide da. Abenduak 28 : goizaldean 8 gradu, oskarbi eta behe-lainotxoa. Egunaren barruan, gehienbat oskarbi eta epel, 14-15 gradu. Arratsean, hego-mendebala harroxko eta epel antzean, 12-13 gradu: ...

Aroari antzemateko atsotitzetan, horixe jaso dugu berehalakoa eta interesgarria delakoan. Horren arabera, abenduaren 26, 27, 28, 29, 30 eta 31 egunetako eguraldiari erreparatu beharrean gaude geurtzekoa zelakoa izango den jakiteko. Euskal Herri osoa aintzat hartzea oso gaitza denez gero, Deustualde ingurukoaz baliatuko gara ea atsotitza betetzen denetz. Abenduak 26 : goizaldean euri apur bat, hozkirri antzean eta egunaren barruan ateri eta epelerantza. Arratsean, ostera ere, fresko samar eta haizea harrotu nahian.